Homaranizm - religia i esperanto

Esperanto jest przede wszystkim neutralnym językiem międzynarodowym, ale odegrało i nadal odgrywa ważną rolę w kontekście religijnym. Jest silnie powiązane z Bahaizmem, którego wyznawcy uznają esperanto za pomocniczy język całego świata. Ponadto twórca esperanta, Ludwik Zamenhof, stworzył filozofię o nazwie Homaranizm, która miała łączyć ludzi wszystkich wyznań. Język ten jest także obecny w praktykach religijnych chrześcijan, w tym regularnie odprawianych Mszach Świętych, i stanowi ważny element doktryny japońskiej religii Oomoto.

Oto główne obszary relacji między esperanto a religią:

Homaranizm i Zamenhof: Twórca języka dążył do pokojowego współistnienia ludzkości. Aby zlikwidować bariery i wynikające z nich konflikty, stworzył homaranizm – koncepcję społeczną i etyczną, zachęcającą do odrzucenia fanatyzmu na rzecz wspólnego "Boga ludzkości".

Bahaizm: Ta uniwersalna religia, wywodząca się z Persji, aktywnie promuje esperanto. Święte księgi bahaickie popierają naukę języka międzynarodowego w celu jednoczenia świata i szerzenia pokoju.  Religia ta aktywnie promuje ideę zjednoczenia ludzkości i od samego początku wspierała esperanto.Religia ta aktywnie promuje ideę zjednoczenia ludzkości i od samego początku wspierała esperanto. 'Abdu'l-Bahá, syn twórcy wiary, zachęcał wiernych do nauki tego języka. Oficjalnym zrzeszeniem esperantystów wyznających tę wiarę jest Baháʼí Esperanto League. Córka Zamenhofa, Lidia Zamenhof, była znaną polską bahaistką i propagatorką wiary. Więcej informacji na temat wzajemnych wpływów i zbieżności ideowych można odnaleźć w opracowaniach naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego dotyczących bahaizmu a esperanto. [1]

Oomoto: Ta japońska wspólnota religijna o charakterze synkretycznym odgrywa ogromną rolę w ruchu esperanckim. Traktuje ona Ludwika Zamenhofa jako jednego ze swoich czczonych duchów lub bóstw (Kami), doceniając wkład języka w światową harmonię.  Od 1923 roku ruch aktywnie promuje międzynarodowy język esperanto (stworzony przez Ludwika Zamenhofa) jako uniwersalne narzędzie do zjednoczenia świata i pokoju. Język ten jest wykorzystywany w obrzędach, a także w publikacjach religijnych

Kościół katolicki: Esperanto jest jedynym sztucznym językiem uznanym przez Watykan do celów liturgicznych. Oficjalny dokument zezwalający na odprawianie Mszy Świętej w tym języku został wydany w 1990 roku. W Polsce organizowane są doroczne msze w tym języku (np. podczas pielgrzymek na Jasną Górę). Słownictwo religijne w esperanto Religia - Esperanto en dek lecionoj jest w pełni ukształtowane i używane do tłumaczeń tekstów sakralnych. 

Homaranizm to filozofia społeczno-religijna stworzona przez twórcę języka esperanto, Ludwika Zamenhofa. Zakłada ona, że cała ludzkość stanowi jedną rodzinę, a podziały narodowe i religijne są źródłem konfliktów. Koncepcja ta dąży do zjednoczenia ludzi przy jednoczesnym poszanowaniu ich dotychczasowych kultur i wierzeń.

Główne założenia tej idei obejmują:

Ponadnarodowość: Traktowanie wszystkich ludzi jak braci, niezależnie od pochodzenia.

Neutralność: Dążenie do tego, by każdy człowiek mógł zachować swój język i religię ojczystą, unikając przy tym fanatyzmu.

Wspólnota: Promowanie idei „drugiej, ogólnoludzkiej religii” opartej na zasadach moralnych i humanizmie

Zamenhof opublikował swoje przemyślenia m.in. w „Deklaracji o Homaranizmie”. Więcej na temat tej koncepcji i jej ewolucji można przeczytać na stronie Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz w serwisie Centrum Zamenhofa. Samą treść deklaracji w języku esperanto i jej kontekst prezentuje Białostockie Towarzystwo Esperantystów. Definicję encyklopedyczną znajdziesz natomiast w Wikipedii. [1, 2]

Tak samo, jak esperanto nie chce zastąpić języków, lecz być drugim językiem każdego człowieka, tak samo hilelizm chce nie zastąpić, lecz być drugą religią każdego człowieka. W swoim domu każdy hilelista może mówić w swoim ojczystym języku lub dialekcie i żyć według obyczajów swojej rodzimej religii, lecz w żadnych miejscach ani sprawach publicznych hilelista nigdy nie będzie narzucał innym osobom swojego własnego języka ani religii, lecz będzie się starał, aby panowały język i religia neutralnie ludzkie.

Autorstwa L.L. Zamenhof (1859-1917) - Skan oryginału, Domena publiczna, Link

Homaranismo lub homaranismo w Esperanto , to słowo utworzone przez Zamenhofa w celu opisania swojej interpretacji hillelizmu i jej przedłużenie do całej ludzkości. Ta doktryna głosi, że każdy musi postrzegać i kochać wszystkich ludzi jak swoich braci, niezależnie od ich religii i kraju pochodzenia.

Etymologia

Tłumaczenie homaranismo par homaranisme na język francuski sprawia, że ​​traci on wiele ze swej istoty. Rzeczywiście, esperanto jest językiem aglutynacyjnym, do którego można dodawać przyrostki. W ten sposób możemy stworzyć wiele słów z mniejszej liczby pierwiastków. Zatem rdzeń homo oznacza istotę ludzką; przyrostek -ar- podaje całą ideę, homaro oznacza ludzkość; przyrostek -an- oznacza członka grupy; wydaje się znosić przyrostek -ar- , ale kładzie nacisk na ideę przynależności do tej grupy; moglibyśmy zatem przetłumaczyć to jako „członek ludzkości”; wreszcie przyrostek -izm- opisuje doktrynę, filozofię. Jest to zatem doktryna, na którą składa się idea uważania siebie za członka ludzkości.

Rozwój

Opierając się na myśl o Sage Hillela ( I st  wieku ), które można podsumować jako „Czyń innym, jak nie będziesz chciał zeby ci zrobili. Zamenhof jako pierwszy nazwał swoją filozofię hillelizmem, chcąc zreformować judaizm, tak aby nie był już celem antysemickiej propagandy i pogromów . Rozpoczynając swoją refleksję nad hillelizmem około 1900 roku, doszedł do wniosku, że filozofia ta może być pomostem między religiami i nie ograniczać się do judaizmu. W 1906 roku opublikował anonimowo w Petersburgu broszurę Homaranismo , prezentującą bardziej inkluzywną wersję, starającą się zneutralizować koncepcję, na wzór języka neutralnego i religii neutralnej, a nawet „pomostu, który mógłby pokojowo połączyć wszystkie istniejące religie, a później stopniowo łączą się ze sobą ”.

Na drugim Światowym Kongresie Esperantystów w 1906 roku Zamenhof chciał przedstawić swoje zasady homaranizmu, ale zmienił zdanie, prawdopodobnie pod wpływem francuskich esperantystów, takich jak Louis de Beaufront, którzy byli odpowiedzialni za przygotowanie kongresu, a wśród których prawo oddzielenia Kościołów i państwa właśnie było przydatne. Zasady homaranizmu można jednak zbliżać się do idei religii cywilnej Jeana-Jacquesa Rousseau. Zamenhof w swoim przemówieniu ograniczył się wówczas do wypowiedzenia się na temat wewnętrznej idei, która nie jest obowiązkiem żadnego esperantysty i dotyczy sektora prywatnego. Ta wewnętrzna idea oznacza, że ​​dla niektórych uczonych esperanto nie jest tylko językiem, ale jego nauka i praktyka są związane z chęcią przełamania barier między narodami.

Zamenhofowi nie udało się założyć ruchu na rzecz homaranizmu, ale pomysł spotkał się z wieloma sympatiami, w tym wielu pacyfistów. Podobieństwa można również zauważyć w wierze bahaickiej, której wyznawczynią była najmłodsza córka Zamenhofa, Lydia. Bahaizm, szukając jedności ludzkości, jego prorok napisał, że konieczne jest wybranie „jednego języka do użytku wszystkich na ziemi i przyjęcie [r] w ten sam sposób wspólnego pisma”.

Wyciąg z deklaracji homaranizmu

Oto fragment Deklaracji homaranizmu, opublikowanej w esperanto w 1913 roku i dostępnej na Wikiźródłach.

Uwaga: to tłumaczenie zostało zrobione z Wikiźródeł; aby nie przeciążać poniższego tekstu, gento zostało przetłumaczone przez ludzi, ale powinno obejmować pojęcia rodowodu, plemienia, grupy etnicznej, plemienia ...

Przedmowa

Poniższe stwierdzenie przedstawia moje przekonania polityczno-religijne.

Ponieważ jestem znany jako autor esperanta, wielu ludzi może utożsamiać homaranizm z esperanto lub z „wewnętrzną ideą esperanta” - byłby to jednak błąd. […]

W pełni przewiduję, że wrogowie Esperanto wykorzystają moją deklarację o homaranizmie jako broń przeciwko Esperanto i przedstawią światu moje czysto prywatne zasady jako zasady, które muszą mieć wszyscy esperantyści. To jest powód, dla którego [...] na VIII Światowym Kongresie Esperanta zrezygnowałem z wszelkiej oficjalnej roli w sprawach esperantystów. […]

Warszawa, Maj 1913.

LL Zamenhof

Deklaracja homaranizmu

Jestem członkiem ludzkości (homarano): oznacza to, że żyję kierując się następującymi zasadami:

I. Jestem mężczyzną i uważam całą ludzkość za rodzinę; Podział ludzkości na nieprzyjacielskie ludy czy wspólnoty religijne uważam za jedno z największych nieszczęść, które prędzej czy później musi zniknąć i którego zniknięcie muszę jak najbardziej przyspieszyć.

II. W każdym człowieku widzę tylko mężczyznę, a każdego człowieka cenię tylko na podstawie jego osobistej wartości i działań. Uważam za barbarzyństwo każdą obrazę lub ucisk wobec człowieka, ponieważ należy on do innego ludu, że mówi innym językiem, że wyznaje inną religię lub należy do innej klasy społecznej niż ja.

III. Zdaję sobie sprawę, że każdy kraj nie należy do tego czy innego narodu, ale należy do wszystkich jego mieszkańców w równym stopniu, niezależnie od ich domniemanego pochodzenia, języka, religii i roli społecznej, jaką tam pełnią. Postrzegam jako relikt barbarzyńskich czasów, kiedy panowało prawo najsilniejszych wszelkich utożsamiania interesów kraju z interesami narodu, który pod pretekstem jakiegoś historycznego prawa pozwala sobie na panowanie nad innymi narodami i odmawia im . najbardziej podstawowe prawa. [...]

V. Wiem, że w życiu prywatnym każdy człowiek ma pełne i niepodważalne prawo do mówienia językiem lub dialektem, który mu najbardziej odpowiada, i do praktykowania religii, która go najbardziej satysfakcjonuje, ale kiedy porozumiewa się z ludźmi. innych języków lub religii, musi starać się używać neutralnego języka i żyć zgodnie z neutralną etyką i postępowaniem. Zdaję sobie sprawę, że dla [mężczyzn z tego samego kraju lub miasta] rolę języka neutralnego może odgrywać język tego kraju lub większości mieszkańców tego miejsca, ale trzeba to postrzegać jako ustępstwo swoboda od mniejszości do większości, a nie jako upokarzający hołd, jaki zdominowani powinni płacić dominantom. Zdaję sobie sprawę, że w miejscach, w których ścierają się różne narody, w instytucjach publicznych używa się języka neutralnego, a jeśli nie, równolegle z nauczaniem w [lokalnych, regionalnych…] istnieją również neutralne szkoły językowe i instytucje kulturalne [ ...]

VI. Ponieważ jesteśmy świadomi, że wzajemna nienawiść między ludźmi nigdy nie ustanie, dopóki ludzie nie przyzwyczają się do umieszczania imienia „człowiek” wyżej niż imię ludzi, a zbyt nieprecyzyjne słowo „ludzie” jest zbyt często okazją do szowinizmu i spierać się i zbyt często dzieli między nimi synów tego samego kraju […], na prośbę „kim jesteście ludzie” odpowiadam, że jestem członkiem ludzkości (homarano) […]

VIII. Wzywam służbę dla dobra wszystkich moich rodaków patriotyzmem, niezależnie od ich pochodzenia, języka, religii czy roli społecznej. [...]

IX. Świadomy tego, że język musi być dla człowieka nie celem, ale środkiem, narzędziem nie podziału, ale zjednoczenia, a językowy szowinizm jest jedną z głównych przyczyn nienawiści między ludźmi, nigdy nie zgadzam się na [lokalną, regionalną ... ] język jest świętą wartością, bez względu na to, jak bardzo go kocham, i nigdy nie czyń z niego mojego standardu walki. [...] Niezależnie od mojego języka ojczystego lub tego, którym mówię najczęściej, muszę mieć ten neutralny język, którym posługują się moi współcześni [...], abym nie musiał już narzucać swojego języka innym z mojej winy i aby Mogę mieć moralne prawo, by chcieć, aby inni nie narzucali mi swoich [...]

X. Świadomy, że religia powinna być jedynie kwestią szczerej wiary, ale nie powinna odgrywać roli narzędzia podziału, nazywam swoją religię tą religią lub systemem, który ją zastępuje iw który naprawdę wierzę. Ale niezależnie od mojej religii, praktykuję ją tylko zgodnie z neutralnymi zasadami „homaranizmu”, które są następujące:

a) Mogę nazwać imieniem „Bóg” [...] Siłę, która jest przyczyną wszystkich przyczyn w świecie materialnym i moralnym, ale mam świadomość, że każdy ma prawo reprezentować istotę tej Mocy ... jakkolwiek dyktuje jego serce lub nauczanie jego kościoła. Nigdy nie powinienem nikogo nienawidzić ani prześladować, ponieważ jego wiara w Boga różni się od mojej.

b) Zdaję sobie sprawę, że istota prawdziwych przykazań religijnych leży w sercu każdego w postaci jego sumienia i że podstawową zasadą dla wszystkich ludzi jest: postępuj z innymi tak, jak chcesz, aby postępowali z tobą: widzę inny aspekt religii jako dodatki [...], za którymi zależy, czy będziemy podążać, czy nie.

c) Jeśli nie wierzę w żadną z religii objawionych, nie wolno mi przebywać w jednej z nich tylko z powodów etnicznych, a tym samym wprowadzać ludzi w błąd co do moich przekonań i utrwalać podziały, ale muszę - jeśli pozwala na to prawo mojego kraju - w biały dzień i oficjalnie nazwać mnie „wolnym wierzącym”, bez utożsamiania wolności wyznania z ateizmem, ale pozostawiając mi pełną swobodę przekonań. […]

★

Esperanto estas ĉefe neŭtrala internacia lingvo, tamen ĝi ludis — kaj daŭre ludas — gravan rolon en religia kunteksto. Ĝi estas proksime ligita al la Bahaa Kredo, kies adeptoj konsideras Esperanton helpa lingvo por la tuta mondo. Krome, la kreinto de Esperanto, Ludwik Zamenhof, ellaboris filozofion nomatan Homaranismo, celantan unuigi homojn de ĉiuj kredoj. La lingvo ankaŭ aperas en kristanaj religiaj praktikoj — inkluzive de regule celebrataj Sanktaj Mesoj — kaj konsistigas signifan elementon de la doktrino de la japana religio Oomoto.

Jen la ĉefaj aspektoj de la rilato inter Esperanto kaj religio:

Homaranismo kaj Zamenhof: La kreinto de la lingvo strebis al la paca kunekzistado de la homaro. Por forigi barojn kaj la konfliktojn el ili rezultantajn, li kreis Homaranismon — socian kaj etikan koncepton, kiu instigas al la malakcepto de fanatikeco favore al komuna "Dio de la homaro".

La Bahaa Kredo: Originante en Persio, tiu ĉi universala religio aktive reklamas Esperanton. La sanktaj tekstoj de la Bahaa Kredo rekomendas la lernadon de internacia lingvo por unuigi la mondon kaj disvastigi pacon. La kredo aktive propagandas la ideon pri la unueco de la homaro kaj subtenas Esperanton ekde siaj unuaj tagoj. 'Abdu'l-Bahá, la filo de la fondinto de la kredo, instigis kredantojn lerni la lingvon. La oficiala asocio por esperantistoj de tiu ĉi kredo estas la Bahaa Esperanto-Ligo. Lidia Zamenhof, la filino de Zamenhof, estis elstara pola bahaano kaj defendanto de la kredo. Pliajn informojn pri reciprokaj influoj kaj ideologiaj paraleloj oni povas trovi en sciencaj studoj de la Jagelona Universitato pri la Bahaa Kredo kaj Esperanto.

Oomoto: Ĉi tiu sinkretisma japana religia komunumo ludas gravan rolon en la Esperanto-movado. Ĝi konsideras Ludwik Zamenhof unu el siaj venerataj spiritoj aŭ diaĵoj (*kami*), agnoskante la kontribuon de la lingvo al tutmonda harmonio. Ekde 1923, la movado aktive propagandas la internacian lingvon Esperanto (kreitan de Ludwik Zamenhof) kiel universalan ilon por monda unueco kaj paco. La lingvo estas uzata en religiaj ritoj kaj publikaĵoj.

La Katolika Eklezio: Esperanto estas la sola planlingvo agnoskita de Vatikano por liturgiaj celoj. Oficiala dokumento, kiu rajtigis la celebradon de la Sankta Meso en tiu lingvo, estis eldonita en 1990. Ĉiujaraj mesoj en Esperanto okazas en Pollando (ekzemple dum pilgrimadoj al Jasna Góra). La religia terminaro en Esperanto estas plene evoluigita kaj uzata por traduki sanktajn tekstojn.

Homaranismo estas soci-religia filozofio kreita de Ludwik Zamenhof, la kreinto de Esperanto. Ĝi postulas, ke la tuta homaro konsistigas unu familion kaj ke naciaj kaj religiaj dividoj estas fontoj de konflikto. La koncepto celas unuigi homojn, samtempe respektante iliajn ekzistantajn kulturojn kaj kredojn.

La ĉefaj principoj de tiu ideo inkluzivas:

Supernaciismo: Trakti ĉiujn homojn kiel fratojn, sendepende de ilia deveno.

Neŭtraleco: Klopodi ebligi al ĉiu individuo konservi sian gepatran lingvon kaj religion, evitante fanatikecon.

Komunumo: Antaŭenigi la ideon pri "dua, universala religio" bazita sur moralaj principoj kaj humanismo.

Zamenhof publikigis siajn pensojn interalie en la "Deklaracio pri Homaranismo". Pliajn informojn pri tiu koncepto kaj ĝia evoluo oni povas trovi ĉe la retejoj de la Juda Historia Instituto kaj la Centro Zamenhof. La Esperanto-Societo de Bjalistoko prezentas la tekston de la deklaracio mem — en Esperanto — kune kun ĝia kunteksto, dum enciklopedia difino estas trovebla en Vikipedio. 

Same kiel Esperanto celas ne anstataŭigi ekzistantajn lingvojn, sed servi kiel dua lingvo por ĉiuj, tiel Hilelismo celas ne anstataŭigi ekzistantajn religiojn, sed servi kiel dua religio por ĉiuj. En siaj hejmoj, hilelistoj povas paroli sian gepatran lingvon aŭ dialekton kaj observi la kutimojn de sia denaska religio; tamen, en publikaj spacoj aŭ aferoj, hilelisto neniam trudos sian propran lingvon aŭ religion al aliaj, sed anstataŭe klopodos antaŭenigi lingvon kaj religion, kiuj estas neŭtrale homaj.

*Homaranismo* estas vorto kreita de Zamenhof por priskribi lian interpreton de la Hilelismo kaj ties etendon al la tuta homaro. Tiu doktrino postulas, ke ĉiu rigardu kaj amu ĉiujn homojn kiel siajn fratojn, sendepende de religio aŭ devenlando.

Etimologio

Traduki la vorton *homaranismo* en la francan kaŭzas perdon de granda parto de ĝia esenco. Efektive, Esperanto estas aglutina lingvo, al kiu oni povas aldoni sufiksojn, kio ebligas krei multajn vortojn el pli malgranda nombro da radikoj. Tiel, la radiko *homo* signifas homan estaĵon; la sufikso *-ar-* esprimas la ideon pri kolektiva tuto, tiel ke *homaro* signifas "la homaron"; la sufikso *-an-* indikas membron de grupo — kiam ĝi sekvas la sufikson *-ar-*, ĝi emfazas la koncepton de aparteno al tiu grupo, do oni povus traduki ĝin kiel "membro de la homaro"; fine, la sufikso *-ism-* priskribas doktrinon aŭ filozofion. Temas do pri doktrino bazita sur la ideo konsideri sin mem kiel membron de la homaro.

Evoluo

Bazante sin sur la instruoj de la saĝulo Hilelo (1-a jarcento) — kiujn oni povas resumi per la vortoj "Ne faru al aliaj tion, kion vi ne volus, ke oni faru al vi mem" — Zamenhof komence nomis sian filozofion "Hilelismo". Li celis reformi la judismon tiel, ke ĝi ne plu estu celo de antisemita propagando kaj pogromoj. Pripensante la Hilelismon ĉirkaŭ la jaro 1900, li konkludis, ke la filozofio povus servi kiel ponto inter religioj anstataŭ limiĝi al judismo. En 1906, li anonime publikigis en Sankt-Peterburgo broŝuron titolitan *Homaranismo*, prezentante pli inkluzivan version. Tiu versio celis neŭtraligi la koncepton — modeligitan laŭ la ideoj pri neŭtrala lingvo kaj neŭtrala religio — kaj antaŭvidis "ponton, kiu povus pace kunligi ĉiujn ekzistantajn religiojn, permesante al ili iom post iom kunfandiĝi unu kun la alia".

Zamenhof intencis prezenti la principojn de *Homaranismo* ĉe la Dua Universala Kongreso de Esperanto en 1906, sed ŝanĝis sian decidon. Tiun ŝanĝon verŝajne influis francaj esperantistoj kiel Louis de Beaufront — respondecaj pri la organizado de la kongreso — por kiuj la principo de disigo de eklezio kaj ŝtato estis aparte grava. Tamen, la principojn de *Homaranismo* oni povas kompari kun la koncepto de "civita religio" de Jean-Jacques Rousseau. En sia tiutempa parolado, Zamenhof limigis sin al diskuto pri la "interna ideo" — koncepto, kiu ne estas deviga por iu ajn esperantisto kaj apartenas al la privata sfero. Tiu "interna ideo" implicas, ke por iuj subtenantoj Esperanto estas pli ol nur lingvo; ĝia lernado kaj praktikado ligiĝas al deziro forigi barojn inter nacioj.

Zamenhof ne sukcesis establi movadon por *Homaranismo*, sed la ideo ricevis signifan subtenon, inkluzive de multaj pacifistoj. Similecojn oni povas trovi ankaŭ en la Bahaa Kredo, al kiu apartenis la plej juna filino de Zamenhof, Lidia. En sia strebado al la unueco de la homaro, la Bahaa Kredo — per la skribaĵoj de sia profeto — asertas la neceson elekti "unu solan lingvon por uzo de ĉiu sur la tero kaj adopti komunan skribon."

Eltiraĵo el la Deklaracio de *Homaranismo*

La sekvanta estas eltiraĵo el la Deklaracio de *Homaranismo*, publikigita en Esperanto en 1913 kaj havebla ĉe Vikifontaro.

Noto: Ĉi tiu traduko baziĝas sur la Vikifontara teksto; por eviti troŝarĝon de la teksto sube, la vorto *gento* estis tradukita simple kiel "popolo", kvankam ĝi ampleksas konceptojn kiel genlinio, tribo kaj etno.

Antaŭparolo

La sekva deklaro prezentas miajn politikajn kaj religiajn konvinkojn.

Ĉar mi estas konata kiel la kreinto de Esperanto, multaj homoj eble identigas *Homaranismon* kun Esperanto aŭ kun la "interna ideo de Esperanto" — tamen tio estus eraro. […]

Mi tute antaŭvidas, ke la malamikoj de Esperanto uzos mian deklaron pri *Homaranismo* kiel armilon kontraŭ Esperanto kaj prezentos miajn pure privatajn principojn al la mondo kiel principojn, kiujn ĉiuj esperantistoj devas havi. Tial [...] ĉe la 8-a Universala Kongreso de Esperanto, mi rezignis pri ĉiu oficiala rolo en la esperantista movado. […]

Varsovio, majo 1913.

L.L. Zamenhof

Deklaracio pri Homaranismo

Mi estas membro de la homaro (*homarano*); tio signifas, ke mi vivas laŭ la jenaj principoj:

I. Mi estas homo kaj konsideras la tutan homaron kiel familion; mi opinias la dividon de la homaro en malamikajn popolojn aŭ religiajn komunumojn unu el la plej grandaj malfeliĉoj — unu, kiu devas malaperi pli-malpli frue, kaj kies malaperon mi devas akceli kiel eble plej multe.

II. En ĉiu persono mi vidas nur kunhomon, kaj mi taksas ĉiun unuopulon sole surbaze de ties persona valoro kaj agoj. Mi konsideras ian ajn insulton aŭ subpremadon direktitan kontraŭ persono — simple pro tio, ke tiu apartenas al alia popolo, parolas alian lingvon, praktikas alian religion aŭ apartenas al alia socia klaso ol mi — kiel agon de barbareco.

III. Mi konscias, ke lando ne apartenas al ĉi tiu aŭ tiu nacio, sed egale al ĉiuj ĝiaj loĝantoj, sendepende de ilia perceptata deveno, lingvo, religio aŭ socia rolo. Mi rigardas la identigon de la interesoj de lando kun tiuj de specifa nacio — kiu, sub preteksto de ia historia rajto, celas regi aliajn naciojn kaj nei al ili iliajn plej bazajn rajtojn — kiel restaĵon de la barbaraj tempoj, kiam regis la leĝo de la plej fortulo. [...]

V. Mi scias, ke en la privata vivo ĉiu persono havas la plenan kaj nedisputeblan rajton paroli la lingvon aŭ dialekton, kiu plej taŭgas por ĝi, kaj praktiki la religion, kiu donas al ĝi la plej grandan kontenton; tamen, kiam oni komunikas kun homoj de aliaj lingvoj aŭ religioj, oni devas klopodi uzi neŭtralan lingvon kaj vivi laŭ neŭtrala etiko kaj kondutkodo. Mi konscias, ke por [homoj el la sama lando aŭ urbo] la lingvo de tiu lando aŭ de la plimulto de ĝiaj loĝantoj povas servi kiel neŭtrala lingvo; tamen, oni devus rigardi tion kiel koncesion faritan de la malplimulto al la plimulto — ekzercadon de libereco — anstataŭ kiel hontigan tributon, kiun la regatoj devas pagi al la regantoj. Mi konscias, ke en lokoj, kie kunekzistas diversaj nacioj, oni uzas neŭtralan lingvon en publikaj institucioj, aŭ — se tio mankas — krom la instruado en [lokaj, regionaj...] lingvoj, ekzistas ankaŭ lernejoj kaj kulturaj institucioj uzantaj neŭtralan lingvon [...]

VI. Konscia, ke reciproka malamo inter homoj neniam ĉesos, ĝis ili lernos meti la nomon "homo" super la etikedojn uzatajn por difini specifajn grupojn — kaj agnoskante, ke la nepreciza termino "popolo" tro ofte nutras ŝovinismon kaj konflikton, disigante la filojn de la sama lando unu kontraŭ la alia [...], mi respondas al la demando "Kiu vi estas?" deklarante, ke mi estas membro de la homaro (*homarano*) [...]

VIII. Mi promesas servi la bonfarton de ĉiuj miaj samlandanoj — agante pro patriotismo — sendepende de ilia deveno, lingvo, religio aŭ socia rolo. [...]

IX. Konscia, ke lingvo devus esti rimedo por la homaro anstataŭ celo en si mem — ilo por unueco anstataŭ por disigo — kaj agnoskante, ke lingva ŝovinismo estas ĉefa kaŭzo de malamo inter homoj, mi rifuzas trakti ajnan [lokan, regionan...] lingvon kiel sanktan absolutaĵon, kiom ajn mi amas ĝin, nek mi iam ajn faros ĝin standardo por konflikto. [...] Sendepende de mia gepatra lingvo aŭ la lingvo, kiun mi plej ofte parolas, mi devas posedi neŭtralan lingvon komunan kun miaj samtempuloj [...] por ke mi ne bezonu trudi mian lingvon al aliaj, kaj por ke mi havu la moralan rajton atendi, ke aliaj ne trudu la sian al mi [...]

X. Konscia, ke religio devus esti afero de sincera kredo anstataŭ ilo por disigo, mi difinas mian religion kiel la specifan kredon — aŭ la sistemon anstataŭantan ĝin — je kiu mi vere kredas. Tamen, kia ajn estu mia religio, mi praktikas ĝin nur konforme al la neŭtralaj principoj de "Homaranismo", kiuj estas jenaj:

a) Mi povas nomi la Forton, kiu estas la kaŭzo de ĉiuj kaŭzoj en la materiaj kaj moralaj mondoj, per la nomo "Dio" [...], tamen mi konscias, ke ĉiu rajtas koncepti la esencon de ĉi tiu Potenco... laŭ tio, kion diktas ties koro aŭ la instruoj de ties eklezio. Mi neniam devus malami aŭ persekuti iun ajn simple pro tio, ke ties kredo je Dio diferencas de la mia.

b) Mi konscias, ke la esenco de veraj religiaj ordonoj troviĝas en la koro de ĉiu homo kiel ties konscienco, kaj ke la fundamenta principo por ĉiuj homoj estas trakti aliajn tiel, kiel oni mem dezirus esti traktata; mi konsideras aliajn aspektojn de religio kiel aldonaĵojn [...], kiujn oni povas elekti sekvi aŭ ne.

c) Se mi ne kredas je iu el la revelaciitaj religioj, mi ne devas resti ene de unu el ili nur pro etnaj kialoj — tiel misgvidante homojn pri miaj konvinkoj kaj eternigante disiĝojn — sed devas anstataŭe — kondiĉe ke la leĝoj de mia lando tion permesas — malkaŝe kaj oficiale identigi min kiel "liberan kredanton", sen egaligi la kredliberecon kun ateismo, sed prefere konservante plenan liberecon koncerne miajn konvinkojn. […]

Źródło:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Homaranizm

https://pl.frwiki.wiki/wiki/Homaranisme